Eerst de Duik, dan de Klik: De wetten van de onderwaterfotografie

Boven water is Jantina Scheltema een rasechte fotograaf die de studio naar haar hand zet. Maar wat gebeurt er als je die gecontroleerde omgeving inruilt voor de grillige wetten van de natuur? Ze presenteert haar werk op Duikvaker 2027, de beurs voor liefhebbers van de onderwaterwereld. Wij spraken met haar over het verhaal achter haar platform Waterpixels.

Het gesprek gaat over de ontnuchterende overstap van studiofotografie naar onderwaterfotografie en over de aantrekkingskracht van het koude Noorden. Ook vertelt ze waarom een goede onderwaterfoto begint bij je duiktechniek, niet bij je camera.

Jantina, hoe zag die allereerste duik eruit waarbij je een camera meenam? Was het meteen liefde op het eerste gezicht, of vooral worstelen met drijfvermogen en condens?
"Ha! Frustratie op het eerste gezicht, bedoel je! Zodra ik aan mijn camera dacht, vloog mijn drijfvermogen alle kanten op. Met de techniek van de camera zelf had ik weinig problemen, maar ik moest eerst echt leren duiken. Gelukkig had ik ontzettend lieve en geduldige buddies. Zij hielpen me door die eerste fase heen."

Veel duikers herinneren zich hun eerste onderwaterfoto als een wazige, blauwe staartvin van een vis die net wegzwemt. Welke foto uit je begintijd staat jou nog helder voor de geest?
"Mijn eerste foto's waren eerlijk gezegd helemaal niet mooi. Mijn partner en ik leerden duiken omdat we op vakantie gingen naar Australië. Als je daar bent, wil je de onderwaterwereld natuurlijk zien. Destijds vond ik duiken best spannend. Acht meter diepte vond ik al heel wat. Als ik nu terugkijk naar die eerste beelden, koester ik de herinneringen. Maar de foto's zelf? Ai... Het waren inderdaad veel blauwe platen. Soms wazig, soms van veel te ver weg genomen. Die situaties zou ik nu dolgraag nog eens overdoen!"

Als beroepsfotograaf werk je in een studio met volledige controle over het licht. Onder water bepaalt de natuur de regels. Was jouw achtergrond een voordeel, of moest je de wetten van de optica helemaal opnieuw leren?
"Ik moest absoluut nieuwe dingen leren en anders naar mijn vak gaan kijken. Ineens krijg je te maken met de dichtheid van het water en met zweefvuil. Ook de ideale afstand tot je model is onder water compleet anders. Ik was stomverbaasd dat mijn lievelingslenzen boven water, de 35mm en de 85mm, onder water totaal ongeschikt bleken. Boven water ben ik altijd van het aan- en doorpakken. Onder water is mijn grootste uitdaging juist rust bewaren en vertragen. Het werkt bijna meditatief."

Je bent een groot voorstander van sidemount duiken en je duikt steevast in een droogpak. Hoeveel van jouw succes zit in de camera-instellingen, en hoeveel in je stabiliteit als duiker?
"Het één kan niet zonder het ander. Je kunt je camera en flitsers nog zo goed beheersen, maar als je zelf niet stabiel in het water ligt, maak je het jezelf onnodig lastig. Voor mij begint onderwaterfotografie daarom bij goed kunnen duiken. Hoe rustiger en stabieler je in de waterkolom hangt, hoe meer aandacht je overhoudt voor je onderwerp, je compositie, je focus en het licht."

Maakt dat vooral bij macrofotografie het grote verschil?
"Zonder twijfel. Soms wil je bij een macro-onderwerp maar een paar centimeter opschuiven, iets achteruit bewegen of juist extreem stil blijven hangen om de compositie goed te krijgen. Moet je dan nog bijsturen met je vinnen, dan ben je veel te veel met jezelf bezig in plaats van met je beeld. Een goede camera maakt geen goede duiker. Maar een goede duiker geeft zijn camera wél de kans om een topfoto te maken."

Je reist graag met de camper naar Scandinavië. Waar veel fotografen kiezen voor warme, tropische oorden, zoek jij het koude water op. Wat maakt koudwaterfotografie voor jou zo magisch?
"Scandinavië is misschien niet de eerste bestemming waar je aan denkt bij een duikvakantie, maar voor mij is het de perfecte combinatie. Het landschap is prachtig en je kunt er fantastisch wandelen en rondreizen met de camper. Ondertussen maak je geweldige duiken. Ik vind het heerlijk om 's ochtends vanuit de camper zo mijn droogpak in te stappen en het water in te gaan. Ik houd nu eenmaal meer van kou dan van extreme hitte."

Is koud water voor jou ook interessanter dan een tropisch rif?
"Zo zou ik het niet zeggen. De onderwaterwereld fascineert me eigenlijk overal. In tropisch water vind je weer heel andere dieren, kleuren en landschappen. Wat Scandinavië bijzonder maakt, is de serene rust. Op veel plekken ben je daar onder water echt even alleen op de wereld. Maar begrijp me niet verkeerd: als je me vandaag uitnodigt om op Bonaire te gaan duiken, pak ik direct mijn koffers. Welk land het ook is, warm of koud, duiken is altijd fijn."

Onderwaterfotografie kent een steile leercurve. Wat was in jouw beginjaren je grootste valkuil, waar je nu stiekem om kunt lachen?
"Mijn grootste fout was dat ik dacht dat ik mislukte foto's kon oplossen met mijn camera en instellingen. Dan was mijn onderwerp weer te ver weg, stond mijn lamp verkeerd of was de foto compleet onder- of overbelicht. Dat zorgde destijds voor enorm veel frustratie. Ik dacht: ik ben toch een professioneel fotograaf, waarom kost dit me zoveel moeite?"

Wanneer viel het kwartje?
"Achteraf zie ik dat het probleem helemaal niet bij de camera lag. Ik kon simpelweg nog niet goed genoeg duiken om ontspannen een foto te maken. Ik was constant aan het vechten om mezelf stil te houden. Daar kan ik nu hard om lachen. Het is meteen de belangrijkste les die ik aan anderen wil meegeven: een goede onderwaterfoto begint niet bij je camera, maar bij de manier waarop jij in het water ligt."

Op je platform deel je eerlijke verhalen in de rubriek 'Behind the shot'. Wat is de meest uitdagende of koude duik geweest die uiteindelijk tóch die ene bijzondere foto opleverde?
"Tegenwoordig raak ik gelukkig niet meer zo snel gefrustreerd onder water. Dat scheelt een hoop energie en het maakt duiken veel leuker. Mijn lucht gaat er ook aanzienlijk langer door mee! Ik heb door de jaren heen geleerd dat je een topfoto niet kunt afdwingen. Je hebt onder water maar beperkte tijd en je bent altijd afhankelijk van een onderwerp dat mee moet willen werken."

Dus het geheim is eigenlijk: minder hard zoeken?
"Precies. Als ik tijdens een duik als een gek op zoek ga naar dat ene perfecte, voorbedachte plaatje, kom ik vaak met lege handen thuis. Mijn beste foto's loop ik juist tegen het lijf tijdens een ontspannen duik. Natuurlijk ga ik het water in met een globaal idee van wat ik wil vastleggen, maar ik fixeer me er niet meer op. Door los te laten ontstaat er ruimte voor de echte magie van de onderwaterwereld."

Op Duikvaker sta je op het podium om duikers te inspireren. Waarom mag zélf de duiker die nu nog met een simpele actioncam of smartphone fotografeert jouw presentatie niet missen?
"Omdat het er helemaal niet om gaat hoe groot, duur of ingewikkeld je camera is. Het gaat om wat je ziet, hoe je je foto opbouwt en hoeveel plezier je beleeft onder water. Met een actioncam of smartphone kun je al ontzettend veel leren over onderwaterfotografie. Leer goed kijken, ken je apparatuur écht en denk bewust na over je compositie. Dan haal je vaak veel meer uit je huidige set dan je denkt. Soms leer je zelfs meer van de beperkingen van je camera dan van een overvloed aan technische mogelijkheden."

Is je presentatie dus laagdrempelig?
"Absoluut. Hij is geschikt voor zowel de beginnende als de doorgewinterde onderwaterfotograaf. Ik denk dat iedereen zich herkent in de fouten, de frustraties en de ontdekkingen die ik zelf heb doorgemaakt. Mijn doel is dat iedereen na afloop met frisse ideeën naar huis gaat en tijdens de eerstvolgende duik meteen aan de slag kan."

Na je presentatie ben je vanaf 13:00 uur te gast in het Fotocafé op de stand van RENÉ Magazine. Waar hoop je die middag, onder het genot van een goede koffie, met mede-duikers over te praten?
"Gooi er bij mij een kwartje in, of een goede kop thee, en ik ratel wel door! Na onderwaterfotografie vind ik praten over onderwaterfotografie namelijk het leukste wat er is. Vanaf 13:00 uur kan iedereen gezellig bij me aanschuiven met vragen, problemen of uitdagingen. Gaat het om je camera-instellingen, je belichting of een foto die niet is geworden wat je ervan had gehoopt? Ik denk heel graag met je mee."

En wat als mensen juist heel blij zijn met hun resultaten?
"Nog leuker! Ik vind het minstens zo geweldig om samen te kijken naar beelden die wél zijn gelukt. Neem dus vooral de foto mee waar je zelf het meest trots op bent. Ik ben benieuwd naar het verhaal erachter: waarom jij die foto zo mooi vindt en wat je ermee wilde laten zien. Het hoeft echt geen gortdroge, technische vraag te zijn. Soms is het gewoon heerlijk om te sparren over een creatief idee of iets bijzonders dat je onder water hebt gespot. Koffie erbij, foto op tafel en lekker urenlang kletsen over onze gedeelde passie. Daar word ik blij van, en ik hoop de lezers ook!"

Schuif aan bij Jantina in het Fotocafé van RENÉ Magazine

Herken je dat? Je hebt net die ene gave foto gemaakt, maar hij is te donker, niet scherp genoeg of de kleur klopt niet helemaal. Of je bent juist supertrots op een shot en wilt dat succes delen. Neem je foto mee naar Duikvaker 2027, de beurs voor liefhebbers van de onderwaterwereld. Vanaf 13:00 uur zit Jantina voor je klaar in het Fotocafé op de stand van RENÉ Magazine.

Wil je uitgebreid en gericht advies over je onderwaterfoto? Bereid je dan vast voor:

• Stuur je foto vooraf op. Mail je foto of je brandende vraag alvast naar info@waterpixels.nl.
• Stuur de details mee. Voeg als het kan de originele, onbewerkte versie toe. Vermeld ook de camera-instellingen: diafragma, sluitertijd en ISO.
• Vermeld je apparatuur. Laat Jantina weten met welk merk en type camera of smartphone je fotografeert.

Wat levert het je op?

Jantina laadt jouw foto alvast in op haar computer. In het Fotocafé schuif je samen met haar aan achter de laptop en duik je de details in. Je krijgt persoonlijk advies dat je tijdens je volgende duik meteen kunt toepassen. Koffie erbij, foto op tafel en sparren maar!