Visjedatjes 2.0: Waarom je een luie duiker moet worden

Wie vorig jaar op de duikbeurs Duikvaker rondliep, kon er niet omheen: Thomas Van Puymbroeck zette de boel op zijn kop met zijn '101 Nutteloze Visjedatjes'. Dit jaar keert de onderwaterfotograaf en koraalkweker terug met Visjedatjes 2.0. Zijn missie? De schijnwerpers richten op de onderwaterbewoners waar we collectief duizenden keren overheen zwemmen, zónder ze écht te zien.

Thomas, vorig jaar stal je de show met je bizarre vissenfeitjes. Nu kom je terug met Visjedatjes 2.0. Waarom móésten die overgeslagen onderwaterbewoners alsnog een eigen podium krijgen?

“Omdat er na de eerste reeks nog véél te veel goede verhalen op de bodem bleven liggen. Vorig jaar hebben we een flinke school aan bizarre vissenfeitjes gevangen, maar nadien bleken er nog genoeg onderwaterbewoners rond te zwemmen die minstens zo bijzonder zijn. Die konden we natuurlijk niet zomaar laten ontsnappen. Met Visjedatjes 2.0 geven we ze alsnog hun moment in de spotlights. Geloof me: er zitten weer een paar behoorlijk vreemde snuiters bij!”

Je belooft ons mee te nemen naar dieren waar we al duizend keer overheen zijn gezwommen. Kun je, zonder te veel te verklappen, een tipje van de sluier oplichten over zo'n onopvallende superster uit onze eigen Oosterschelde of Noordzee?

“Een prachtig voorbeeld is de zeepok. Je loopt er waarschijnlijk dagelijks letterlijk overheen zonder er ooit bij stil te staan. Het diertje is maar een paar millimeter groot en zit muurvast op een rots, schelp of andere ondergrond. Maar juist omdat hij geen kant op kan, heeft de zeepok een nogal spectaculaire en inventieve oplossing gevonden voor zijn voortplanting. Hoe dat precies zit, bewaar ik nog even voor de presentatie!”

Het idee achter je nieuwe presentatie is dat we na afloop met heel andere ogen naar het water kijken. Hoe heeft het maken van deze serie jouw eigen manier van kijken veranderd tijdens een doordeweekse duik?

“Het grappige is dat ik door deze serie eigenlijk steeds 'slechter' ben gaan duiken. Of beter gezegd: ik kom amper nog vooruit. Tegenwoordig blijf ik tijdens een duik vaak gewoon stilliggen op één vierkante meter, vlak bij de instaptrap. Voor veel mensen klinkt dat waarschijnlijk ontzettend saai, maar ik vind het geweldig. Want als je niet voortdurend bezig bent met waar je naartoe moet, begin je pas echt te zien wat er rondom je gebeurt. Een klein slakje, een zeepok, een visje dat ergens tussen het wier schuilt… Er leeft op zo’n vierkante meter een complete wereld waar je vroeger blind aan voorbijzwom. Mijn duiken zijn misschien wat minder avontuurlijk geworden in kilometers, maar ze zijn daardoor juist veel interessanter.”

Als onderwaterfotograaf zoek je vaak naar het perfecte plaatje van indrukwekkende soorten. Hoe daag je jezelf creatief uit om een vis die iedereen 'saai' of 'gewoon' vindt, toch als een sfeervol kunstwerk vast te leggen?

“Ik probeer elk dier op een sfeervolle manier met kleur te vangen. Dus niet tegen een saaie, gitzwarte achtergrond, maar juist ingebed in de natuurlijke omgeving. Ik wil dat je op de foto niet alleen het dier ziet, maar ook een stukje van de wereld waarin het leeft. Als je specifiek naar kleur gaat kijken, zeker in de Oosterschelde, kun je echt verrast worden door hoe kleurrijk onze eigen wateren zijn. Dieren die op het eerste gezicht heel gewoontjes lijken, blijken van dichtbij een prachtig kleurenpalet te hebben. Je moet ze alleen even de kans geven om dat te laten zien.”

We kennen het allemaal: de focus op die mooie sepia of die grote kreeft, waardoor we de rest vergeten. Waarom zijn we als duikers eigenlijk zo geprogrammeerd om over het 'gewone' leven heen te kijken?

“Ik denk dat we vaak met een soort missie het water in gaan: we willen zoveel mogelijk zien in de beperkte tijd en lucht die we hebben. Daardoor willen we afstand afleggen. We zwemmen automatisch wat sneller en scannen de omgeving af op zoek naar die ene grote kreeft of sepia. Maar juist door die haast kijken we soms niet écht meer. Als je vertraagt en gewoon een tijdje op één plek blijft, ontdek je pas hoeveel klein leven er om je heen krioelt. Juist in België en Nederland is die biodiversiteit op de vierkante centimeter enorm. Je hoeft helemaal niet ver te zwemmen om iets unieks te zien. Je moet alleen wat minder haast hebben.”

Heb je zelf weleens de fout gemaakt om blind te zijn voor iets unieks, dat je pas thuis op de computer op de achtergrond van een foto ontdekte?

“Zeker! Onlangs was ik een zeepaardje aan het fotograferen. Toen ik thuis de foto’s op de computer aan het bewerken was, zag ik ineens dat er gewoon een garnaal vlak naast zat. Die had ik tijdens het fotograferen totaal niet opgemerkt. Als ik dat onder water had gezien, had ik er absoluut meer tijd voor genomen. Want tja… waarschijnlijk kan die garnaal het ondertussen niet meer voortvertellen! (lacht) Dat is meteen een mooie les: soms denk je dat je onderwerp al vaststaat, terwijl er op de achtergrond een compleet ander, onontdekt verhaal gaande is.”

In de kelder van de Zoo van Antwerpen kweek je koraal, een proces van millimeterwerk en engelengeduld. Vraagt het spotten en fotograferen van deze verborgen 'visjdatjes'-dieren om eenzelfde soort micro-focus?

“Ja, absoluut. Die kleine beestjes zitten natuurlijk niet netjes stil voor de lens. Je moet ze eerst al zien te vinden in de begroeiing en ze daarna ook nog eens scherp in beeld zien te krijgen. Dat vraagt om een flinke portie geduld. Je kunt niet even snel een foto schieten en weer verder peddelen. Het is een kwestie van blijven kijken, anticiperen, wachten op het juiste moment en soms ook gewoon accepteren dat het diertje beslist om nét de andere kant op te draaien. Maar precies die uitdaging maakt het zo ontzettend leuk.”

Je missie is helder: mensen verliefd laten worden op de oceaan zodat ze deze willen beschermen. Werkt die connectie beter via de mysterieuze, kleine wezens dichtbij huis dan via de grote, iconische haaien?

“Het werkt eigenlijk allebei heel goed. De grote, iconische dieren zoals haaien en walvissen hebben een enorme, onmiskenbare aantrekkingskracht. Ze blijven fantastisch. Maar die dieren kennen we ondertussen wel uit de documentaires. Daarom wil ik me nu juist richten op de soorten die we veel minder goed kennen. Wat onbekend is, is immers vaak ook onbeschermd. Als mensen ontdekken hoeveel bijzondere, kleurrijke en soms ronduit bizarre dieren er gewoon in de Noordzee en Oosterschelde leven, hoop ik dat ze daar ook meer om gaan geven. Je hoeft echt niet altijd naar de andere kant van de wereld te vliegen om stapelverliefd te worden op de onderwaterwereld.”

Je staat erom bekend dat je presentaties allesbehalve gortdroog zijn. Wat kunnen de bezoekers van Duikvaker dit jaar verwachten qua sfeer en energie tijdens jouw sessie?

“Chaos, denk ik! (lacht) Ik maak nogal graag onverwachte hersensprongen van het ene onderwerp naar het andere, om dan een paar minuten later weer vrolijk bij de rode draad van mijn presentatie uit te komen. Maar bovenal: heel veel plezier. Ik wil dat het leuk en grappig is, maar dat je ondertussen ook echt iets opsteekt. Mijn ideale publiek verlaat de zaal met een brede glimlach én een hoofd vol nieuwe weetjes. Als ik af en toe een ‘Ooh, amai… dat wist ik helemaal niet!’ uit de zaal hoor, dan is mijn missie geslaagd.”

Voor de duikers die na jouw lezing direct zelf met hun camera het water in willen om die 'onzichtbare' dieren te zoeken: wat is de belangrijkste fotografietip die je hen op de beursvloer alvast mee wilt geven?

“Word een luie duiker. Echt waar. We hebben vaak de neiging om zoveel mogelijk afstand af te leggen en zoveel mogelijk te willen zien, maar daardoor zwemmen we eigenlijk veel te snel. Als je die kleine, schijnbaar onzichtbare dieren wilt fotograferen, moet je juist extreem vertragen. Blijf eens een tijdje op één vierkante meter hangen en kijk écht. Je hoeft onder water niet altijd ergens naartoe. Soms is stilstaan de allerbeste manier om juist meer te zien. En wie weet ontdek je dan ineens iets fantastisch waar je anders ongetwijfeld overheen was gezwommen.”

Informatie Thomas Van Puymbroeck

Thomas Van Puymbroeck is een prijswinnende Belgische fotograaf, gespecialiseerd in onderwater- en natuurfotografie. Zijn passie voor de onderwaterwereld ontstond bijna 20 jaar geleden. Hoewel hij aanvankelijk afstudeerde als grafisch ontwerper, koos hij ervoor zijn hart te volgen en werkte hij als dierenverzorger in de Zoo van Antwerpen. Hier behaalde hij zijn duikbrevet en ontdekte hij al snel dat hij deze prachtige wereld onder de zeespiegel wilde vastleggen. Zijn werk is wereldwijd erkend en gepubliceerd in gerenommeerde media. Daarnaast is hij ambassadeur voor merken als OM System, sea&sea en Mares. Hij organiseert bovendien onderwaterfotografiereizen, waarmee hij anderen inspireert om de schoonheid van de oceaan door de lens te ontdekken. Thomas publiceerde ook het boek 101 Nutteloze ‘Vis’jedatjes dat boordevol staat met leuke en eigenzinnige weetjes over alles wat in de oceaan zwemt, kruipt of leeft en biedt een luchtige duik in de verbazingwekkende onderwaterwereld. Je kan het boek bestellen via zijn website!

www.thomasvanpuymbroeck.com